Në shkollat fillore në mbarë botën ekziston një vijë ndarëse e padukshme: Gjysma e fëmijëve kanë një smartphone, gjysma tjetër jo.

Prindërit që kanë zgjedhur të presin, shpesh ndihen në faj se po izolojnë fëmijët e tyre, por shkenca po u jep të drejtë.

Studimet e fundit të vitit 2025 tregojnë se ekspozimi i hershëm ndaj ekraneve po ndryshon fizikisht strukturën e trurit të adoleshentëve.

Ran Barzilay, profesor i psikiatrisë në Universitetin e Pensilvanisë, dikur u dha telefonat dy fëmijëve të tij të parë para moshës 12-vjeçare. Por fëmija i tretë do të duhet të presë.

Arsyeja? Të dhënat alarmante. Studimet e fundit tregojnë se te fëmijët që përdorin rrjete sociale vërehet:

Kujtesë më e dobët dhe vëmendje e reduktuar.

Shpejtësi më e ngadaltë në përpunimin e informacioneve.

Gjumë i dëmtuar dhe rrezik për obezitet.

Sipas kërkimit të botuar në Pediatrics, një fëmijë që merr telefon në moshën 12-vjeçare (në vend të 13) ka 60% më shumë rrezik të vuajë nga çrregullimet e gjumit dhe 40% më shumë rrezik për t’u bërë obez.

Kjo ndodh sepse koha e zhvillimit të trurit është precize. Nën moshën 13-vjeçare, pjesa e trurit përgjegjëse për kontrollin e impulseve nuk është ende gati për t’u përballur me algoritmet “agresive” të rrjeteve sociale si TikTok apo Instagram.

Një aspekt tronditës i kërkimit është se edhe fëmijët që qëndrojnë vetëm një orë në ditë në rrjete sociale kanë performancë më të ulët se ata që nuk i përdorin fare.

“Është si të kalosh nga nota 10 në 9 në një provim,” shpjegon Jason Nagata nga Universiteti i Kalifornisë. “Duket pak, por kjo ndryshon totalisht trajektoren shkollore të një adoleshenti”.

Interesant është fakti se video-lojërat dhe filmat nuk shfaqin të njëjtën lidhje me deficitin e vëmendjes. Rrjetet sociale janë ato që krijojnë “shpërndarje” të vazhdueshme të mendjes. Truri i adoleshentit mësohet me njoftime (notifications) të vazhdueshme dhe humbet aftësinë për t’u përqendruar.

Çfarë duhet të bëjnë prindërit?

Ekspertët sugjerojnë disa strategji konkrete për të mbrojtur fëmijët pa i “demonizuar” pajisjet:

Shtyjeni sa më shumë blerjen e telefonit, synoni moshën 13 ose 14-vjeçare. Çdo vit vonesë është një fitore për shëndetin e fëmijës.

Jepni shembullin e parë, fëmijët imitojnë prindërit. Nëse ju nuk ndaheni nga telefoni, as ata nuk do ta bëjnë.

Zonat “Pa Telefon”. Dhoma e gjumit dhe tavolina e bukës duhet të jenë zona ku teknologjia nuk lejohet.

Ofroni alternativa: Lufta kundër telefonit humbet nëse alternativa e vetme është mërzitja. Sporti, muzika dhe koha me miqtë në jetën reale janë mbrojtja më e mirë.